บทที่ 1 · 20 นาที
เริ่มจากคำถาม ประชากร และแหล่งข้อมูล
สถิติไม่ได้เริ่มที่สูตร แต่เริ่มจากคำถามที่มีขอบเขตชัด เช่น “นักศึกษาที่เดินทางมาเรียนด้วยรถรับส่งใช้เวลารอเท่าใดในวันเรียนปกติ?”
คำถามนี้ช่วยบอกว่าเราจะเก็บข้อมูลอะไร จากใคร เมื่อไร และเพื่อนำไปตัดสินใจเรื่องใด
ประชากร คือหน่วยทั้งหมดที่เราต้องการกล่าวถึง ส่วน ตัวอย่าง คือบางหน่วยที่ถูกเลือกมาเก็บข้อมูลจริง หากเก็บจากทุกหน่วยเรียกว่าสำมะโน
การมีตัวอย่างจำนวนมากยังไม่รับประกันว่าเป็นตัวแทน หากกลไกเลือกคนตัดบางกลุ่มออกอย่างเป็นระบบ
ตัวอย่างใหม่: ต้องการประเมินเวลารอรถของนักศึกษาที่ใช้รถรับส่งทุกคนในภาคเรียนนี้ ประชากรคือนักศึกษาผู้ใช้รถรับส่งทั้งหมด ตัวอย่างอาจเป็นผู้ใช้ที่สุ่มจากทุกสายและหลายช่วงเวลา
หากถามเฉพาะคนที่รอระหว่าง 08.00–08.15 น. ผลอาจไม่แทนผู้เดินทางช่วงอื่น
แหล่งปฐมภูมิ คือข้อมูลที่ผู้ศึกษารวบรวมโดยตรงเพื่อคำถามครั้งนี้ เช่น จับเวลา สังเกต หรือส่งแบบสอบถาม
แหล่งทุติยภูมิ คือข้อมูลที่มีผู้เก็บไว้แล้ว เช่น รายงานการเดินรถหรือฐานข้อมูลเดิม แหล่งทุติยภูมิประหยัดเวลา แต่ต้องตรวจนิยาม ช่วงเวลา และวิธีเก็บว่าเข้ากับคำถามใหม่หรือไม่
ทุกการศึกษาควรระบุอย่างน้อยห้าส่วน:
- คำถามและขอบเขตเวลา
- ประชากรที่ต้องการสรุปถึง
- ตัวอย่างและวิธีเลือก
- ตัวแปรกับหน่วยวัด
- ข้อจำกัดที่อาจทำให้ตัวอย่างไม่แทนประชากร
ลองตรวจความเข้าใจ
มหาวิทยาลัยต้องการรู้จำนวนชั่วโมงทำงานพิเศษต่อสัปดาห์ของนักศึกษาปริญญาตรี จึงส่งแบบสอบถามให้ผู้ที่เข้าใช้ห้องสมุดหลัง 18.00 น. ระบุประชากร ตัวอย่าง ตัวแปร แหล่งข้อมูล และกลุ่มที่อาจถูกมองข้าม